Bài đăng phổ biến

Page Nav

HIDE

Page Nav

HIDE

Grid Style

GRID_STYLE

Grid

GRID_STYLE

Post/Page

Effects

TRUE

Pages

Weather Location

Classic Header

{fbt_classic_header}

Breaking News:

latest

Dịch thuật - Bản báo cáo của một cư dân Nhật Bổn về tình hình Quảng Nam năm 1642

Dịch thuật - Bản báo cáo của một cư dân Nhật Bổn về tình hình Quảng Nam năm 1642 Hầu giúp cho các bạn có thêm tư liệu về sử miền Nam, mình d...

Dịch thuật - Bản báo cáo của một cư dân Nhật Bổn về tình hình Quảng Nam năm 1642

Hầu giúp cho các bạn có thêm tư liệu về sử miền Nam, mình dịch luôn bài dịch thuật Bản báo cáo của một cư dân Nhật Bổn (về tình hình Quảng Nam năm 1642) này.  Đây là một bài viết nằm trong quyển Southern Vietnam under the Nguyễn do cô Li Tana và thầy Anthony Reid tập hợp những bài viết hoặc tự dịch các đoạn trong sử Việt, để giúp các nhà nghiên cứu ngoại quốc có thêm tư liệu về xứ Nam Hà.

Nếu đã có ai đó dịch bài viết này, xin bạn share link luôn để các bạn có thêm một bài dịch thuật khác để tham khảo.

Mời bạn đọc bài dịch thuật

Thanks

Brian 

=========

Bản báo cáo của một cư dân Nhật Bổn

Lời khai năm 1642 của (ông) Fransisco về tình hình Quảng Nam

Dịch thuật (sang Anh ngữ) - Ruurdje Laarhoven

Lời nói đầu - Trong công trình nghiên cứu của tiến sĩ Buch về mối quan hệ thương mại giữa công ty Đông Ấn Hà Lan (VOC) và miền Nam Việt Nam (họ Nguyễn) vào đầu thế kỷ 17, ông có chép lại một đoạn văn từ bộ Koloniaal Archief. Overgekomen Brieven en Papieren 1643, quyển III, trang 350-352.  Quinam, tên mà người Hà Lan dùng để gọi xứ Nam Hà, dường như là một cái tên đã bị đọc trệch đi của Quảng Nam, trong Quảng Nam Quốc, là tên mà người Trung Hoa và Nhật Bổn đã dùng để gọi miền Nam Việt Nam.  (Về lý do tại sao có bản báo cáo này là vì) vào đầu năm 1642, sau khi các cuộc đàm phán giữa người Hà Lan và Nam Hà bị sụp đổ, hạm đội Hà Lan lúc khởi hành (rời Nam Hà) về lại Batavia, đã bắt giữ một vị thông dịch viên cho công ty VOC, một người Nhật kiều (tên Thánh là Fransisco) làm con tin.  Và vào cuối năm 1642, trong chuyến viễn chinh trừng phạt xứ Nam Hà của công ty VOC, do sự hiểu biết của Fransisco với đất nước (Quảng Nam) là nơi mà ông ta đã định cư trong 10 năm qua, nên người Hà Lan đã dẫn Fransisco theo với nhiệm vụ là cung cấp các thông tin tình báo hậu trường để hỗ trợ cho cuộc viễn chinh (này) của người Hà Lan (Buch 1929:85-7).

----

(Đây là) lời khai từ một người Nhật Bổn nào đó tên Fransisco, vị thông dịch viên của Công Ty (đương) phụng sự cho thương gia Duyker và các thương gia khác của chúng ta, về tình hình vương quốc Quinam, (nộp) vào ngày 28 tháng 5 năm 1642 trong cuộc điều tra bởi Johan van Linga, vị chỉ huy trấn Đài Loan (Taiwan garrison).

1. Fransisco nói rằng ông (hiện là) 52 tuổi, và ông đã định cư 10 năm tại Quinam và 3 năm tại Cao Miên.

2. Vương quốc Quinam bắt đầu từ Averelles [Mũi Varella, mũi cực Đông của Việt Nam] [Brian chú: tức Mũi Đại Lãnh, Phú Yên] và chấm dứt tại con sông Poutsin [Sông Gianh].  

3. Tàu thuyền có thể hạ neo gần khu duyên hải vùng biên giới xứ Quinam (coastal border of Quinam) từ tháng 4 đến tháng 8, nhưng việc này sẽ nguy hiểm trong thời gian có gió mùa vào tháng 10, 11 và 12.

4. Và (trong) ba tháng 10, 11, và 12, khí hậu nơi đây chủ yếu là mưa và bão, nên vì vậy mà đất đai bị ngập lụt (vào thời gian này).  Do đó mà người dân (nơi đây) phải sống trên nhà sàn (stilt houses) hay trên tàu thuyền.  Điều này đã được khẳng định bởi vị phó thương gia (sub-merchant), Goddert Bruggen, người đã bị mắc cạn tại đây với con tàu Maria vào ngày 26 tháng 11 năm ngoái và (vị này) đã để ý là (do) đất đai tại đây bị chìm dưới nước (sau) những cơn mưa lớn, nên việc giong thuyền đến Hội An không thể nào (có thể) ít hơn 8 ngày.

5. Người Nhật Bổn (này) nói rằng vương quốc Quinam giáp với Đàng Ngoài ở một bên, và bên kia thì giáp với Lào, còn vùng biên thứ 3 là với Chiêm Thành, và vùng biên thứ 4 thì giáp biển.

6. Các loại hàng hóa sau đây có thể thu thập tại Quinam mỗi năm, như là:

. 100 pikul [6 tấn] lụa
. 50 tới 60 pikul [3 tới 3.5 tấn) trầm hương (eaglewood)
. 40 tới 50 kati [24 tới 30 kg] kỳ nam (aloe)
. 100 pikul [6 tấn] tiêu nếu là năm (thu hoạch) tốt, trong đó 4 pikul [240 kg] là đến từ khu vực cận Cambier [Quy Nhơn]
. 3 tới 400 pikul [1.8 tới 2.4 tấn] của đường đen (nâu)
. Măt hàng Bạch Đậu Khấu (Cardamom) thì ông không biết số lượng là bao nhiêu.

7. Khu vực cận Chiêm Thành của Qinam không rộng quá 4, 5 hoặc 6 mijilen [20 đến 30 km] (tính) từ (ngoài) biển, và bị chia cắt bởi nhiều sông ngòi nhỏ.

8. Nửa mijl [3 km] về phía thượng nguồn là con sông Hội An [sông Thu Bồn], độ sâu của con sông tại đây là 3 vadem [5.5 mét] lúc nước lớn, và 2 vadem [3.5 mét] lúc nước ròng. Tàu thuyền đến đây đậu lại vùng nước cạn này cho tới khi những lô hàng nặng nhất đã được bốc dỡ.  Người (Nhật Bổn) này cũng nói rằng là con sông tại nơi đây rộng khoảng 100 vadem [180 mét].  (Trên) con sông này có một chướng ngại vật nhỏ (small barrage), ông không rõ bề rộng của nó là bao nhiêu, nhưng vào lúc nước ròng thì tất cả các thuyền galley hay những loại tàu thuyền khác đều phải đi vòng qua nó.  Tuy nhiên, vào lúc nước lớn, khi mà nước đổ về từ biển, các con thuyền galley có độ sâu không quá 4 voeth [1 mét] có thể đi lại trên con sông này ở tất cả mọi hướng.  Đường để đi vào con sông này là từ phía Tây của ba hòn đảo nhỏ [Cù Lao Chàm] nằm trước mặt (sông).

9. Đất nước [Quinam] sản xuất vàng và sắt nhưng lại không có các mỏ đồng và bạc.  Người (Nhật Bổn) này nói rằng những người dân tại đây không biết làm sao quản lý kho vàng của họ, và kho vàng này nằm cách bãi biển khoảng 4 hoặc 5 mijlen [20 đến 30 km], và ông nghĩ là một số lượng vàng lớn có thể thâu thập được từ kho vàng này.

10. Rất nhiều vàng được tìm thấy ở một hòn núi nào đó nằm cách bãi biển khoảng 10 mijlen [55 km] theo hướng thượng nguồn con sông, nhưng những người dân tại đây không dám lấy chúng vì có những âm thanh ma quái có thể nghe thấy được tại nơi đây.

11. Vương quốc Qinam không có các đô thị có tường thành bao quanh hoặc thành quách, nên bản thân vị vua (của vương quốc này) sống tại một (khu vực) đồng bằng trống trải.

12. Có vô số trâu, heo, vịt, gà và ngỗng, nhưng rất ít bò hay ngựa.

13. Trong khu vực lãnh thổ của nhà vua, có khoảng 200 súng đại bạc với nóng súng có thể bắn loại đạn sắt 12, 8, 6, 5 và 3 pounds (tức 6, 4, 3, 2.5 và 1.5 kg)  [Brian chú: 1 pound khoảng nửa kg]: 25 khẩu đại bác này [của vua] đã được thu thập từ người Hà Lan lúc họ đậu thuyền họ tại đây, và một con số khẩu đại bác tương tự như thế được thu thập từ người Bồ Đào Nha, còn số đại bác còn lại, thì người (Nhật Bổn) này, nói rằng là chúng được đặt trên mặt đất hoặc trên các thanh gỗ gần (khu vực) triều đình của nhà vua.

14. Người Nam Hà có thể tự đút cách mảnh kim loại bằng đồng thau, nhưng họ không thể tự đút cách mảnh kim loại bằng sắt.

15. Không có các nhà thống trị độc lập trên đất nước này, nên các quyền lực (đều) được nắm giữ bởi vua và hội đồng (triều đình) của ngài.

16. Thu nhập của vua bao gồm thuế [Brian chú: thuế là dịch thoáng chữ tribute] từ các thần dân nộp hàng năm, như là: những người đàn ông đã kết hôn và trên 20 tuổi nhưng dưới 50 tuổi thì (phải) nộp 11 đồng real Tây Ban Nha mỗi năm cho gia đình họ; những người đàn ông chưa kết hôn cũng trong độ tuổi đó trả một nửa số tiền vừa kể trên; toàn bộ những người dưới 20 và trên 50 tuổi không cần trả gì cả.  Các phụ nữ chưa kết hôn, trẻ hoặc già, đều hoàn toàn được miễn thuế.

17. Có khoảng 10 ngàn người đóng thuế mà trong đó khoảng 2/3 số người là đã kết hôn.

18. Vua Qinam có khoảng 4 ngàn quân binh, mà mỗi người lính này được trả (tổng cộng) như sau:

. Với 10 hoặc 12 đồng real Tây Ban Nha mỗi năm,

. 360 pound (khoảng 180 kg) lúa gạo (paddy) ... như trên,

. và 2 cangues ... như trên (cangue là một loại vải sợi cotton thô màu đen hay trắng, ở Trung Quốc cangue là một loại gông di động đeo trên cổ của bọn tội phạm)

Nếu những người lính này phục dịch trong một thời gian dài trước khi mất đi trong khi phục vụ nhà vua [Brian chú: tức là còn tại ngũ], thì những người vợ và các con của họ được hỗ trợ bởi nhà vua, nhưng nếu không là vậy, thì việc hỗ trợ trên (sẽ) không xảy ra.  Ngược lại, theo người (Nhật Bổn) này, thì vua ở Đàng Ngoài lại là tịch thâu gia sản của những người lính đã mất, nên lại làm nghèo thêm những người (đi) lính tại Đàng Ngoài.

19. Mỗi một đoàn quân (company) của người lính Quinam gồm 64 người.

20. Một số binh sĩ được trang bị hỏa khí (súng), những người khác thì với kiếm (soapknives) và giáo (pikes) với chiều dài 15 voeten [4 mét], cũng với cung tên và lao (assagais) - toàn bộ các vũ khí này đều được cung cấp cho họ bởi nhà vua, nhưng mọi binh sĩ đều phải tự tạo ra đạn dược(ammunition) của họ từ (thuốc nổ) sulphur và bồ tạt (saltpetre) mà họ được cung cấp.

21. (Mặc dù) không có kỵ binh, một số vị thủ lãnh và thuộc hạ của họ, khoảng hơn 200 người, cưỡi ngựa và trang bị với lao và đao (lances and sabres).

22. Nhà vua sở hữu 600 con voi có thể dùng trong việc chiến tranh.  Ngoài người quản tượng, những con voi này còn cõng trên lưng những cái rạp [Brian chú: kiệu] nhỏ mà 4 người với vũ khí như là hỏa khí (súng) hoặc cung tên có thể ngồi, và người (Nhật Bổn) này giải thích là bản thân ông đã từng (ngồi) tụ họp như thế.  Ông ta nó rằng những con voi này rất sợ tiếng (súng) đạn và chúng có thể bị đuổi trốn vì những tiếng (súng) đạn ấy.

23. Nhà vua có khoảng 230 đến 240 thuyền galley để bảo vệ vương quốc của ông.  Lại nữa - mỗi thuyền galley được điều khiển bởi 64 người, [bao gồm] những tay chèo và binh sĩ, khi đi ra biển.  Lại nữa - rằng là mỗi thuyền galley lại được trang bị với một khẩu đại bác bắn các loại đạn sắt 4, 5, 6 và 8 lb (2, 2.5, 3 hoặc 4 kg), và 2 khẩu súng lớn đặt trên bệ (ordnances).

24. Nhà vua cư ngụ ở Senua [Thuận Hóa] cách Đà Nẵng độ 1 ngày rưỡi đi bằng thuyền, nhưng ông thiết triều (tức hội họp triều đình) sâu trong đất liền do vô số những con sông ngòi (ngoài này). 

25. Vị hoàng tử (hay ông hoàng) mà không phải là con trai hay anh em của nhà vua sống thường trực tại Cadjangh [Kẻ Chiêm - Dinh Chàm] [sách chú: nơi đây đã từng là kinh đô của Quảng Nam, nay là thôn Thanh Chiêm ở huyện Điện Bàn].  Nơi này có 40 khẩu đại bác nặng, và người Nhật Bổn này cho biết (thêm), trong đó có 16 khẩu là làm bằng kim loại, và các khẩu đại bác này bắn các loại đạn sắt 3, 4, 5 và 6 pondt [1.5, 2, 2.5 và 3 kg].  

26. Vào lúc người Nhật Bổn này cư ngụ tại Qinam, thì (theo ông là) các khẩu đại bác trên được trang bị trên 40 chiếc thuyền galley ở khu vực Cadjangh (Kẻ Chiêm) nói trên.

27. Bồ tạt và chì được đem đến từ Xiêm La mỗi khi sứ Xiêm đến (đây) hàng năm.  Sulphur vốn được mua từ Nhật Bổn trước đây, và hiện nay là từ người Lào và người Trung Hoa.

28. Các binh sĩ biết cách sử dụng hỏa khí (súng), mặc dù họ cũng đến từ hạng binh sĩ như tất cả bọn binh sĩ dốt nát tại đây.

29. Có khoảng 40 hoặc 50 người ở Hội An, không có ai phục vụ nhà vua.

30. Có khoảng chừng 4 đến 5 ngàn bọn người Trung Hoa biếng nhác, không có ai phục vụ nhà vua, định cư tại đất nước này.  Theo người Nhật Bổn này, những người Trung Hoa này không cần phải trả thuế, và đó là lý do mà họ ngụ cư tại nơi đây.

31. Không có ngựa hoang nhưng thật ra có một số hươu nai.

32. Không có ngọc trai tại đất nước này.

33. Hơn thế nữa, nơi đây không sản xuất các loại vải danmask và satin, nhưng sumongis, hokkien, peling và các loại sản phẩm khác được sản xuất chuyên cho (thị trường) Nhật Bổn.

34. Có khoảng 10 đến 12 người bản xứ Bồ Đào Nha đến đây mỗi năm và chỉ rời nơi này vào đầu tháng Sáu.

35. Có nhiều người Công Giáo (Roman Catholics) sống quanh khu vực mũi Đại Lãnh (Cape Varella), Cambier (Nước Mặn), và Kẻ Chiêm (Cadjangh), nhưng số người này đang giảm số bởi vì nhà vua đã trục xuất những kẻ cuồng đạo (papists) ra khỏi đất nước.

36. Người Nhật Bổn này nghĩ rằng vương quốc Quinam có thể được chinh phạt với 1 ngàn binh sĩ cừ khôi Nhật Bổn.

37. Hội An cách khoảng 1 mijle [5 km] từ bờ biển và có thể tới được bằng tàu (thuyền), nhưng trên bộ thì cần phải vượt qua một số con suối chảy vào con sông Hội An.

38. Cũng giống như bọn người ngoại đạo, người tại đây không tích cực về phương diện thờ phụng.  Một số người nghiêng theo Công Giáo, nhưng nhà vua phản đối điều này.

39. Vị vua đương thời là một người kế tục hợp pháp nhưng ông cha của ông đã có được vương quốc này bất hợp pháp.

40. Vị vua đương thời được yêu chuộng bởi một số người và bị ghét bởi số khác, (đây) cũng như các trường hợp như thế (trong lịch sử).

Việc điều tra này đã được thực hiện trên con tàu yacht tên là Kievith, đang đi dọc bờ duyên hải Chiêm Thành tại tọa độ 11.5 độ về phía bắc xích đạo, vào ngày 28 tháng 5 năm 1642.

-----

HẾT PHẦN DỊCH THUẬT











Không có nhận xét nào

Nội Bật